درست‌نویسی ضمیرهای ملکی و مفعولی

درست‌نویسی ضمیرهای ملکی و مفعولی

با ویراویراست، سرعت ویراستاری خود را چندین برابر کنید.

ضمایر ملکی و مفعولی در زبان فارسی:

mailدر زبان فارسی ضمایر ملکی و مفعولی شامل [ــَ‌م، ــَ‌ت، ــَ‌ش، ــِ‌مان (مان)، ــِ‌تان (تان) ــِ‌شان (شان) ]، می‌شوند.

درست‌نویسی ضمایر ملکی و مفعولی در زبان فارسی:

این ضمیرها در حالاتِ شش‌گانه، با توجه به بافت آوایی واژه‌ای که به آن می‌چسبند؛ یعنی همراه با واژه‌های پیش از خود، چهار حالت کلی دارند که به صورت‌های زیر نوشته می‌شود:

smileyبخش نخست: در این بخش واژه‌هایی که با آواهای زیر پایان می‌یابند را بررسی می‌کنیم:

۱- همخوان جدا ( صامت منفصل، مانند ِ د، ر، ز و...)،

۲- همخوان پیوسته یا چسبیده ( صامت متصل، مانندِ ب، ش، ل و...)،

۳- واکهٔ آمیخته (مصوت مرکب، مانندِ /ow/ در /رهرو/).

enlightenedمنظور از همخوان، تمام حروف بی‌صدای زبان فارسی است. حروفی همچون: «ب، س، ر، ف، ک، ل، ن، ه و....‌»

هرگاه که ضمیرهای ملکی به این‌گونه حروف اضافه شوند، باید به شکلِ پیوسته نوشته شوند و به‌صورت نیم‌فاصله یا جدا درست نیست!‌

برای اینکه بتوانید ضمیرهای ملکی  و مفعولی را به‌درستی در متن و نوشتۀ خود بنویسید، به بخش ویراستاری آنلاین بروید و متن خود را پردازش کنید. 

به نمونه‌های زیر توجه نمایید:‌

کتاب+َم، قلم+َش، دوست+ِمان، تلفن+ِتان و کت+ِشان‌

نمونهٔ درست: «کتابم»، «قلمش»، «دوستمان»، «تلفنتان» و «کتشان»

نمونهٔ اشتباه: «کتاب‌م یا کتاب‌ام»، «قلم‌ش یا قلم‌اش»، «دوست‌مان یا دوست مان»، «تلفن‌تان یا تلفن تان» و «کت‌شان یا کت شان.

پس کلمات مختوم به صامت متّصل یا همخوان چسبیده یعنی واژه‌های پایان‌یافته با همخوان چسبیده، باید به این شکل نوشته شوند:

کتاب+ ضمیرهای ملکی:

کتابم، کتابت، کتابش،

 کتابمان، کتابتان، کتابشان.

برخی به شکلِ

❌کتاب‌ام، کتاب ام، کتاب‌تان، کتاب تان، کتاب‌اتان و... می‌نویسند که اشتباه است.

enlightenedکلمات مختوم به صامت منفصل یا همخوان جدا یعنی واژه‌های پایان‌یافته با همخوان جدا، باید به این شکل نوشته شوند:

▪️برادر+ضمیرهای ملکی:

برادرم، برادرش، برادرت،

 برادرمان، برادرتان، برادرشان.

 برخی به شکلِ

❌برادراش، برادر ش، برادرامان، برادر مان و... می‌نویسند که اشتباه است.

enlightenedکلمات مختوم به «و» با صدایی نظیر آنچه در «رهرو» به کار رفته است یا واژه‌های پایان‌یافته با واکهٔ آمیخته باید به شکل زیر باشند:

رهرو+ ضمیرهای ملکی:

رهروم، رهروت، رهروش،

 رهرومان، رهروتان، رهروشان.

 برخی به شکلِ

❌رهروام، رهرویشان، رهرواتان و... می‌نویسند که اشتباه است.

رهروم

رهرومان

رهروت

رهروتان

رهروش

رهروشان

بخش دوم: در این بخش واژه‌هایی که با آواهای زیر پایان می‌یابند را بررسی می‌کنیم:

۱- واکهٔ سادهٔ /â/ در واژه‌هایی مانند /پا/،

۲- واکهٔ سادهٔ /u/ در واژه‌هایی مانند /عمو/.

enlightenedمنظور از واکه حروف صدادار زبان فارسی است. واکه‌های فارسی عبارتند از واکه‌های کوتاه«اَ، اِ، اُ» و واکه‌های بلند «آ، ای، او»

هرگاه که ضمیرهای ملکی به واکه‌های «اُ» و «ای» بچسبند، به‌صورت «ام، ات، اش، مان، تان، شان» نوشته می‌شوند.

به نمونه‌های زیر توجه نمایید:‌

بارانی+َش، رادیو+ِمان

نمونهٔ درست: «بارانی‌اش»، «رادیومان»

نمونهٔ اشتباه: «بارانیَش»، «رادیویمان» ‌

پس کلمات مختوم به «آ» یا واژه‌های پایان‌یافته با واکهٔ سادهٔ /â/، باید به این شکل نوشته شوند:

▪️پا+ «ی»میانجی + ضمیرهای ملکی:

پایم، پایش، پایت،

پایمان، پایتان، پایشان.

برخی به شکلِ

❌پای‌اش، پای اش، پای ش، پای‌مان، پای مان و... می‌نویسند که اشتباه است.

کلمات مختوم به «و» با صدایی نظیر آنچه در «عمو» به کار رفته است:

واژه‌های پایان‌یافته با واکهٔ سادهٔ /u/  نیز به این شکل نوشته می‌شوند:

▪️عمو+ «ی» میانجی + ضمیرهای ملکی:

عمویم، عمویت، عمویش،

عمویمان، عمویتان، عمویشان.

برخی به شکلِ

❌عموام، عمو ام، عموتان، عموی‌تان، عمواتان و... می‌نویسند که اشتباه است.

enlightenedبخش سوم: در این بخش واژه‌هایی که با آواهای زیر پایان می‌یابند را بررسی می‌کنیم:

۱- های غیرملفوظ /ــِ/ در واژه‌هایی مانند /خانه/،

۲- واکهٔ آمیختهٔ /ey/ در واژه‌هایی مانند /پِی/.

کلمات مختوم به «ــِ» (های غیرملفوظ) پیش از ضمایر ملکی:

واژه‌های پایان‌یافته با های غیرملفوظ /ــِ/، باید به این شکل نوشته شوند:

▪️خانه+ «ا» + ضمیرهای ملکی مفرد:

خانه‌ام، خانه‌ات، خانه‌اش،

▪️خانه+ ضمیرهای ملکی جمع:

خانه‌مان، خانه‌تان، خانه‌شان.

برخی به شکلِ

❌خانه اش، خانه ش، خانه‌ش، خانه‌امان، خانه مان، خانه امان و... می‌نویسند که اشتباه است.

کلمات مختوم به «اِی» پیش از ضمایر ملکی:

واژه‌های پایان‌یافته با واکهٔ آمیختهٔ /ey/ پیش از ضمایر نیز به این شکل نوشته می‌شوند:

▪️پی+ «ا» + ضمیرهای ملکی مفرد:

پی‌ام، پی‌ات، پی‌اش،

▪️پی+ ضمیرهای ملکی جمع:

پی‌مان، پی‌تان، پی‌شان.

 برخی به شکلِ

❌پی ام، پی‌م، پیم، پی تان، پیتان، پی اتان و... می‌نویسند که اشتباه است.

enlightenedبخش چهارم: در این بخش واژه‌هایی که با آواهای زیر پایان می‌یابند را بررسی می‌کنیم:

۱- واکهٔ سادهٔ /i/ در واژه‌هایی مانند /کشتی/،

۲- واکهٔ سادهٔ /o/ در واژه‌هایی مانند /رادیو/.

کلمات مختوم به «ای» پیش از ضمایر ملکی مفرد:

واژه‌های پایان‌یافته با واکهٔ سادهٔ /i/، باید به این شکل نوشته شوند:

▪️ کشتی+ «ا» + ضمیرهای ملکی مفرد:

کشتی‌ام، کشتی‌ات، کشتی‌اش

▪️ کشتی+ ضمیرهای ملکی جمع:

کشتی‌مان، کشتی‌تان، کشتی‌شان.

برخی به شکلِ

❌کشتی اش، کشتی ش، کشتی‌امان، کشتیمان، کشتی امان و... می‌نویسند که اشتباه است.

کلمات مختوم به «و» با صدایی نظیر آنچه در «رادیو» به کار رفته است:

واژه‌های پایان‌یافته با واکهٔ سادهٔ /o/ نیز به این شکل نوشته می‌شوند:

▪️رادیو+ «ا» + ضمیرهای ملکی مفرد:

رادیوام، رادیوات، رادیواش،

▪️رادیو+ ضمیرهای ملکی جمع:

رادیومان، رادیوتان، رادیوشان.

برخی به شکلِ

❌رادیو ام، رادیویم، رادیوی‌ام، رادیوی تان، رادیواتان، رادیوی‌اتان و... می‌نویسند که اشتباه است.

enlightenedدر دستورهای اخیر زبان فارسی، به جای اصطلاحاتی نظیر «ضمیر ملکی» یا  «ضمیر مفعولی»، اصطلاح «ضمیر شخصی متّصل» به‌کار می‌رود.

گاه در نوشتار محاوره‌ای و در ادبیات داستانی، شکل نوشتار ضمایر ملکی تغییر می‌کند.

به نمونه‌های زیر توجه کنید:

در کلماتی همچون «بابا» و «صدا»، «ی» میانجی حذف می‌شود. مثلاً به جای «بابایم» نوشته می‌شود «بابام».

در کلماتی چون رادیو در محاوره، اصولاً همزه و مصوّتِ آغازی حذف می‌شود، مثلاً گفته می‌شود «رادیوم خراب است» و نه «رادیوام خراب است».

تجربۀ ویراستاری آنلاین با ویراویراست را از دست ندهید.

منابع:

📖کتاب راهنمای ویراستاری و درست‌نویسی از دکتر ذوالفقاری📖

📖راهنمای دستورخط فارسی، مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی📖

 

نظرات

نظر شما در مورد این مطلب چیست؟